Vlaamse ziekenhuizen op mensenmaat

De ziekenhuizen spelen een belangrijke rol in het zorglandschap. Om ervoor te zorgen dat zij kunnen inspelen op de sterk gewijzigde zorgvraag door onder meer vergrijzing, diversiteit en toename van chronische ziekten wordt het Zorgstrategisch Plan Vlaanderen voor ziekenhuizen ontwikkeld. De Vlaamse Regering heeft hiervan vandaag kennis genomen. Met het plan wil Vlaanderen de ziekenhuiszorg nog beter afstemmen op de behoefte van de burger.

Diverse sectoren in het Vlaamse zorglandschap zijn in beweging met de focus op de behoefte van de burger. Dit gaat gepaard met een toenemende samenwerking tussen de verschillende zorg- en welzijnssectoren in een regio. Zo ook in de ziekenhuissector.

“Specifiek voor de ziekenhuizen,” zegt Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, “willen we streven naar een solide basisaanbod, een concentratie van expertise voor complexe pathologieën en een rationalisatie van het hoogtechnologisch zorgaanbod. Basisziekenhuizen zijn door hun inbedding in het lokale zorgweefsel ideaal geplaatst om geïntegreerde netwerken op te zetten met de eerstelijn en de lokale welzijnsactoren. Het gaat ons om het belang van een betere kwalitatieve zorg voor de patiënt.”

Vlaams ziekenhuislandschap

Vlaanderen heeft in de voorbije decennia een fusiegolf in de ziekenhuissector gekend. Doel was om het concurrentiemodel tussen ziekenhuizen om te buigen tot een samenwerkingsmodel en gezamenlijk de kwaliteit van het zorgaanbod te versterken. Voor een stuk werden deze doelstellingen ook bereikt. Het concurrentiemodel bleef echter doorwegen en werd door de schaalvergroting nog versterkt.

Internationale vergelijking leert dat Vlaamse ziekenhuizen groot zijn in termen van ‘bedden’. Deze grootschalige ziekenhuizen zijn vaak georiënteerd op de uitbouw van een totaalaanbod van functies en zorgprogramma’s met als gevolg overcapaciteit en versnippering van expertise.

In Vlaanderen zijn 55 ziekenhuizen actief, verspreid over 105 ziekenhuiscampussen. Met een totaal van 29.577 hospitalisatiebedden in de acute ziekenhuizen ligt het aantal plaatsen per 100.000 inwoners boven het Europese gemiddelde: 386 acute hospitalisatiebedden in Vlaanderen per 100.000 inwoners tegenover 355,2 in Europa.

Tussen 2011 en 2014 werd er vanuit Vlaanderen jaarlijks gemiddeld 200 miljoen euro geïnvesteerd in nieuwe ziekenhuisinfrastructuur waarmee verschillende innoverende referentieprojecten werden gerealiseerd.

Focus op de patiënt en aansluiten bij zorgbehoefte van de Vlaming

Met het Zorgstrategisch Plan Vlaanderen wil Vlaanderen zijn bijdrage leveren aan de nodige hertekening van het zorglandschap en eigen regionale accenten leggen die aangepast zijn aan de noden van de bevolking. De toename van vergrijzing, multimorbiditeit, complexe aandoeningen en de toegenomen vraag naar continue en meer chronische zorg vroegen om een nieuwe verhouding tussen ziekenhuizen onderling en tussen de ziekenhuizen en de andere partners in het landschap (eerstelijn, GGZ, …).

Jo Vandeurzen: “Eenvoudige zorg die dicht bij de mensen staat, is ook dicht bij hen thuis bereikbaar. Voor andere aandoeningen is gespecialiseerde zorg nodig die schaalgrootte en concentratie van expertise vereist. Volgens die lijnen tekenen we nu het zorglandschap uit.”

Nieuw instrument voor zorgstrategische planning

De nieuwe zorgstrategische planning behelst de investeringen in infrastructuur, maar wordt ook verbreed. Ze wil inspelen op de behoefte van de burgers dankzij een nieuw instrument voor de ordening van het ziekenhuislandschap. Dit instrument legt niet langer de focus op het individuele ziekenhuis, maar zal zijn reikwijdte verruimen tot een regionale zorgstrategie. Hierdoor zal er in het zorglandschap meer aandacht gaan naar taakdifferentiatie en zal men moeten komen tot nieuwe samenwerkingsverbanden.

Toekomstig ziekenhuislandschap

Conform het Vlaams regeerakkoord zal worden ingezet op netwerken waarbij enerzijds samenwerking tussen de ziekenhuizen onderling wordt gestimuleerd en anderzijds ook horizontale netwerken met partners in de regio in zorg- en welzijn worden aangemoedigd. Vlaanderen wil zorgstrategische dynamieken ondersteunen die een antwoord bieden op reële behoeften van de populatie.

Het ziekenhuislandschap van de toekomst optimaliseert de verhouding van een zo hoog mogelijke (ervaren) kwaliteit van zorg en een efficiënte beheersing van kosten.

Deze samenwerkingsverbanden tussen ziekenhuizen zullen voor de Vlaamse overheid uitgroeien tot een intermediair niveau dat aangesproken wordt op een collectieve verantwoordelijkheid voor de medische zorg in een regio. De wijze waarop dit vorm krijgt zal in nauw overleg met alle betrokkenen in de sector gebeuren. Planningsvergunningen en erkenningen zullen worden toegekend naargelang hun inbedding in logische en consistente samenwerkingsverbanden.

Opdrachten in het zorglandschap

Tot dusver is taakdifferentiatie in het zorglandschap vaak ingegeven volgens het principe:  basiszorg > gespecialiseerde zorg >> supergespecialiseerde zorg. 

Bijkomend zullen er invalshoeken onderzocht worden die nuttig zijn om de diversiteit in de zorgopdrachten beter te duiden, zoals de modus operandus (electieve zorg, niet-planbare zorg) of zorgsegmenten gericht op doelgroepen (ouderen, moeder & kind). 

De differentiatie in zorgopdrachten in het nieuwe ziekenhuislandschap moet coherent worden samengebracht in een nieuw kader van samenwerking met onderlinge taakafspraken. Dit laat toe te evalueren of de zorgopdrachten al dan niet voldoende onderbouwd zijn door de bestaande ziekenhuiswetgeving. Indien nodig wordt het wetgevend kader aangepast aan een nieuwe ordening.

Logische zorggebieden

De hertekening van de zorgregio’s in functie van het vraaggerichte afleveren van planningen en erkenningen van diensten, zorgprogramma’s en netwerkvormen dient uit te gaan van logische zorggebieden. Deze zorggebieden worden niet top down opgelegd, maar impliceren logische basisregels worden gerespecteerd, zoals de geografisch aaneensluiting van een zorggebied en het insluiten van alle partners in het betrokken zorggebied. Planningen en erkenningen worden afgeleverd aan erkende samenwerkingsverbanden die deze logica volgen.

Deze logische zorggebieden moet het zorgmodel toelaten zich aan te passen aan de zorgbehoeften van de populatie. Het overgrote deel van de hospitalisaties gebeurt namelijk door patiënten uit de omgeving van een ziekenhuis. Naarmate meer gespecialiseerde zorg wordt aangeboden, gebeurt de rekrutering vanuit een wijdere omgeving.

De concentratie van grootschalige ziekenhuizen die het volledig arsenaal aan (super)specialistische functies willen aanbieden, lijkt zijn limiet bereikt te hebben. Paradoxaal krijgen vele lokale basisziekenhuizen het moeilijk in een tijdperk waar er een groeiende vraag is naar meer nabije zorg.

De valorisatie van de basisziekenhuizen is een belangrijk thema in de uitbouw van een evenwichtig nieuw ziekenhuislandschap. Deze voorzieningen spelen immers een belangrijke rol in de opvang van acute pathologie en kunnen zich kwalitatief profileren in zorgprogramma’s die de keuzevrijheid van patiënt respecteert.

Acties in overleg met alle stakeholders

Op korte termijn zullen een aantal acties ondernomen worden om begrippenkaders verder af te stemmen. Ook zijn een aantal onderzoeken lopende of zullen opdrachten  voor onderzoek gegeven worden. Zo is er de KCE-studie over de populatiegebonden behoeften, een optimale spreiding van het zorgaanbod en meetbare factoren inzake kwaliteit van zorg. De resultaten van de onderzoeken moeten mee leiden tot een blauwdruk voor het Vlaamse zorglandschap.

Voor het opstellen van het afwegingskader voor de opportuniteitsbeoordeling van de zorgstrategische plannen zal een specifieke studieopdracht worden uitgeschreven.

De verdere invulling van het instrument van zorgstrategische planning zal gebeuren in overleg met alle stakeholders. Ook met de federale overheid zal over de verdere uitvoering van het plan afgestemd worden.

Het plan wordt nu voor advies voorgelegd aan SAR WGG en SERV.

>> De tekst van het Zorgstrategisch Plan Vlaanderen kan u vinden op www.jovandeurzen.be en op https://www.zorg-en-gezondheid.be/beleid/beleid-ziekenhuizen/zorgstrategische-planning-voor-algemene-ziekenhuizen

CD&V | Wetstraat 89 | 1040 Brussel